Geteova teorija boja

Njutnova greška bila je ta što je verovao više matematici nego utisku svoga oka. – Gete 

Na sajtu Tejt galerije u Londonu, povodom priloženih Geteovih crteža iz 1809. godine i stavova o odnosu svetlosti i boje, piše sledeće:

The German thinker Johann Wolfgang von Goethe was already an established statesman, poet, author and philosopher when he published his colour theories in 1810. Unconvinced by Newton’s belief that colours were contained within light, he thought that it was the interplay of light and dark, as seen through atmospheres like dust and air, that created colour.  (1)

Takođe, tim povodom, na sajtu Wikipedia, stranici posvećenoj teoriji boja i njenom odnosu prema temperamentima, piše sledeće:

The rose of temperamentsan earlier study (1798/9) by Goethe and Schiller, matching twelve colours to human occupations or their character traits (tyrants, heroes, adventurers, hedonists, lovers, poets, public speakers, historians, teachers, philosophers, pedants, rulers), grouped in the four temperaments.“ (2)

 

 

Ono što je kasnije zamerano Geteu i što je navelo mnoge da njegove teorije o boji proglase nenaučnim, jeste njegova intencija da boju vezuje za raspoloženja kao i za određene psihološke reakcije koje može da izazove kod posmatrača.

Plava je boja romantizma. Od plavih Verterovih pantalona do plavog cveta Novalisa. Evo šta o plavoj misli Gete: ona, za razliku od žute, u sebi sadrži princip tamnog. Moćna, je, nezadrživo oko ide uranja u nju, njena pojava je međutim nešto što izaziva podjednako akciju u vidu divljenja ali i statičnost u vidu kontemplacije.

As yellow is always accompanied with light, so it may be said that blue still brings a principle of darkness with it.

This color has a peculiar and almost indescribable effect on the eye. As a hue it is powerful — but it is on the negative side, and in its highest purity is, as it were, a stimulating negation. Its appearance, then, is a kind of contradiction between excitement and repose.

As the upper sky and distant mountains appear blue, so a blue surface seems to retire from us.

But as we readily follow an agreeable object that flies from us, so we love to contemplate blue — not because it advances to us, but because it draws us after it.

Blue gives us an impression of cold, and thus, again, reminds us of shade… Rooms which are hung with pure blue, appear in some degree larger, but at the same time empty and cold.

The appearance of objects seen through a blue glass is gloomy and melancholy.

Gete objavljuje svoju teoriju boja u šezdeset prvoj godini, svojim spisom uspostavljajući neophodnu ravnotežu Njutnovoj teoriji boja. Sa naučne na intuitivnu, pesničku, psihološku stranu boje. Doba prosvetiteljstva, kako je to mnogo puta naznačeno na ovom mestu, bilo je iznutra paradoksalno i suprotstvaljeno. Ono traži ponovna čitanja i preispitivanja.

Gete se ne bavi svetlošću, niti fizičkim zakonima prirode koji se odnose na spektar, on govori o temperamentima koje boje podrazumevaju i uticaju. On ne govori o poreklu, već o subjektu, on pravi zaokret ka unutra u doživljau i objašnjenju boje. Boja je značajna utoliko što ima uticaj na svoga posmatrača, bez koga kao da i ne postoji. Subjektivna a ne objektivna pozicija boje nešto je što Getea interesuje i on u pisanju o žutoj, plavoj, zelenoj, narandžastoj, ljubičastoj i crvenoj to zanimljivo predočava.

Detaljnije možete čitati na sajtu Brain Pickings.

Knjiga nije prevedena na srpski jezik pa su citati o bojama dostupni samo onima koji znaju engleski. Takođe, za one koje zanima celokupan sadržaj knjige u telu teksta sam postavila celu knjigu koju je moguće naći na sajtu archive.org.