Paolo Portogezi o Art Nouveau stilu

Art Nouveau se rađa u klimi nacionalističkih mitologija i u raznim evropskim zemljama ne može a da se ne vrati prapočecima: u Engleskoj se evociraju keltski ornamenti, u Francuskoj delikatni plasticitet boiseries iz osamnaestog veka, u Beču – tom poslednjem isturenom položaju Zapada prema Istoku – inspirišu se Vizantijom, na Siciliji Normanima, u Španiji mudejarima. Nad svim tim dominira entuzijazam zbog otkrića nove tradicije izvan evropskih granica: tradicije Japana i uopšte Dalekog istoka.

Nije više u pitanju eklektički inventar istorijskih jezika, preuzetih u celini ili mehanički kontaminiranih; umetnik Art Nouveaua obnavlja prošlost iznova je preživljavajući, izvlačeći iz nje neke duboke aspekte i odbacujući njeno doslovno evociranje. To je mehanizam memorije preko kojeg se prvobitne slike deformišu, rasplinjuju, gube svaku definisanost i ulaze u nove slike kao senke, dvosmislene i neuhvatljive reference koje ne umrtvljuju već egzaltiraju kreativne sposobnosti.

Katalog stilova zamenjuje sublimacija stilova koji su obnovljeni kao atavističke uspomene i ponekad kritički pretopljeni u orginalne sistemepreko zajedničkih formalnih aspekata. Horta, na primer – inicijator Art Nouveaua u arhitekturi – apsorbovao je u Belgiji, u Ganu i u Antverpenu, a zatim za boravka u Parizu, lekciju gotike i rokoka, dvaju iskustava udaljenih po vremenu i po morfološkim obeležjima. Pa ipak, suočen s problemom da novu tehniku metalnih arhitektonskih delova prikloni estetskim zahtevima, on u linearnosti i u plastičnoj metamorfozi naslućuje neslućenu metodsku analogiju između ovih dvaju stilova i uspeva istovremeno da koristi iskustvo obaju.

Citirano prema: Paolo Portoghesi, „Inhibicije savremene arhitekture“, u: Jedinstvena vizija arhitekture. Kritička antologija, priredio Slobodan Selinkić, prevod Cvijeta Jakšić, Radionica SIC, Beograd, 1989.

Slika: Alfons Muha, „Portret u vizantijskom stilu“, 1897.