Vilson Bentli: Fotografije pahuljica

Image result for Wilson Bentley:

Vilson A. Bentli (Wilson A. Bentley) je prvi fotografisao pahuljice. On je načinio svoju prvu fotografiju ovog tipa 1885. Njegov metod podrazumevao je da pahuljicu stavi na crni pliš i pod mikroskop, a onda da ju, dok je još neotopljena, fotografiše. Bentli je za života načinio pet hiljada fotografija pahuljica (za koje kažu da ne postoje dve istog oblika), a smrt ga je zatekla u snegu, dok je u snežnoj oluji pešačio šest milja.

Njegovo lutanje u času snežne oluje, lutanje koje se tragično završilo, podseća nas na iskustvo Hansa Kastorpa, junaka romana Čarobni breg Tomasa Mana koji, isto tako, luta u snežnoj oluji, u kojoj i zaspi i sanja čudesan san grčkih orgija na svečanostima boga Dionisa, bahanalijama. Jedna mala asocijacija koja nas podseća da u svetu umetnosti jeste moguće upoređivati, simbolički, i po analogijama, različite motive.

Ovako prikazane pahuljice podsećaju nas na fenomen zlatnog reza i Fibonačijevog broja. O tome je najbolje pisala Prija Hemenvej, koja je već bila citirana na ovom internet mestu. Autorka je pohađala Univerzitet McGill u Montrealu gde je studirala klasični grčki jezik i matematiku. Živela je dugio u Indiji, sturirajući istočnjačku filozofiju, meditaciju i orijentalne svete spise. Sledi odlomak značajan za ovu temu iz njene knjige Tajni kod:

Niti očit, niti skriven, zlatni rez može se lako izraziti riječima: cjelina je u istom omjeru prema većem dijelu kao što je veći deo prema manjem. Zlatni rez može se opisati i kao obrazac brojeva koji se povećavaju zbrajanjem dvaju prethodnih brojeva. Ali što to znači? Onima kojima se apstrakcije i brojke čine teškima za razumijevanje znači da postoji veza koja se može dokazati brojkama, koja raste do niza oblika i pokreta prisutnim svugdje u prirodi i koji se mogu potpuno prenijeti u pravilo proporcije da bi ih upotrijebili umjetnici. Nadalje, njezina načela harmonije priznata su kao fundamentalne istine u duhovnom svijetu, a njezin odnos sa našim svakodnevnim životom vidljiv je u proporcijama samih naših tijela.

Ljudska fascinacija božanskom proporcijom tijekom mnogo stoljeća velikim je dijelom posljedica njezinih brojnih osobitih svojstava – harmonija, obnova i ravnoteža samo su neka od njih. Njezina se harmonija očituje u načelima dizajna u kojima nam priroda daje obrasce u biljkama, školjkama, vjetru i zvijezdama. Obnavljajuće načelo pojavljuje se u geometrijskim oblicima i tijelima koji tvore osnovu svega, od DNK do obrisa svemira. Ravnoteža se pronalazi u spirali u našem unutrašnjem uhu i odražava u razvojnom obliku ljudskog embrija.

Citat: Priya Hemenway, Tajni kod. Zlatni rez – tajanstvena formula koja vlada umjetnošću, prirodom i znanošću, prevela Anka Munić, V.B.Z, Zagreb, 2009.

Rečnik simbola: Jelen

Jelen se zbog razgranatih rogova, koji se i obnavljaju, upoređuje sa stablom života. Simbolizuje plodnost, ritmove rasta i ponovnog rođenja. Jelen je arhajska slika cikličnog obnavljanja. Te vrednosti nalazimo u ukrasima hrišćanskih krstionica, u islamskim ili altajskim predanjima, u predanjima Maja, Puebla i drugih naroda. U kosmogonijama Indijanaca život se javlja rikom jelena, a u umetnosti su česti prikazi stabla koje izlazi iz rašljastih rogova životinje, kao u evropskom predanju o viziji svetog Huberta.

Jelen je simbol izlazećeg sunca i sunca koje se uspinje ka zenitu. Jelen je simbol brzine, ali i straha. U klasičnoj antici posvećen je Artemidi (Dijani), boginji devici koja lovi. Zlatnog jelena susrećemo i u kambodžanskim legendama, ali solarno obeležje životinje dobija ovde zlotvorni aspekt. Solarna životinja se često dovodi u vezu sa sušom; da bi pala kiša treba ubiti jelena. Ulazak jelena u selo najavljuje požar i napuštanje mesta.

Origen kaže da je jelen neprijatelj i progonilac zmija (tj. neprijatelj zla i simbol Hrista); zmiji, životinji zemlje i vode, suprotstavlja se životinja neba i vatre. Sveti Jovan od Krsta pripisuje jelenima dve različite posledice požude: stidljivost i smelost. Kinezi veruju da jelenji rogovi hrane jang i da su u vezi sa postizanjem besmrtnosti. Izgleda da je jelen, kao sob i srndać, imao ulogu psihopompa i u nekim evropskim predanjima, a posebno kod Kelta: Izoldin ujak, Marholt od Irske, koga je Tristan ubio u dvoboju, leži mrtav zašiven u jelensku kožu.

Jelen voli samoću, pa je u mnogim umetničkim delima simbol melanholičnog temperamenta. Ponekad se prikazuje pogođen strelicom i s nekom travom u ustima, od koje čeka ozdravljenje. Po legendi je njegova bol neizlečiva. Reč je o ljubavnom bolu, a izvor je kod Ovidija. U Metamorfozama (1, 523) Apolon izgovara za odbeglom Dijanom ove reči: „Travom nijednom izvidati se ne da ljubav“.

Kod pisaca i umetnika jelen je postao simbol razboritosti: beži u smeru vetra, koji odnosi sa njim i njegov miris, i po nagonu raspoznaje lekovite biljke. Simbol je sluha jer kad naćuli uši, nemoguće je približiti mu se, a da on to ne primeti. Simbol je i lirskog pesništva jer uz muzu Erato legne da bi je slušao, a i rogovi mu imaju oblik lire.

Krilati jelen može značiti hitrost u akciji. Protumači li se slika s obzirom na simboliku krila, tada se cela simbolika jelena uzdiže na nivo duhovnosti: svečeva razboritost, žudnja da se sjedini sa Bogom, pozornost na reč i dah Duha i osetljivost na Božju prisutnost odgovaraće amblematskim tumačenjima predočenim u poslednja dva pasusa.

SLIKA

Slika jelena u borovoj šumi nastala je u Japanu 1892. godine i pripada Meiji eri japanske kulture. Naslikao ju je Morikava Sobun. U pitanju je panel od papira, materijala koji je i omogućio ovako suptilan prikaz.

Paneli stoje jedan uz drugi. Dole priloženi je desno, gornji je levo tako da se dobije utisak zamrznutog kadra iz koga jelen samo što nije utekao. Slikar namerno životinju stavlja u sam ugao slike, a ne na sredinu, naglašavajući na taj način njenu dinamiku. Veličanstven prikaz jednog godišnjeg doba, prirode i tišine.

Kazala mi je tada, videvši nepomične stvari moga postojanja:
Želela bih da pobegnemo u Hiperboreju i da te živog rodim
na snegu, kao srna, dok trči i riče
kricima dugim, do noćnih zvezda.

Macuo Bašo, japanski haiku pesnik, morao je uskom stazom ka dalekom Severu putovati ovakvim krajevima sredinom 17. veka, evropski umetnik s početka 19. veka, Kaspar David Fridrih, najbliži je ovako suptilnom izrazu slikajući sneg i borove, a jedan rumunski pesnik, Nikita Stanesku, nesvesno, dao je najlepše stihove na ovu sliku koji su upravo citirani.

Izvor: Alen Gerbran, Žan Ševalije, Rečnik simbola, preveli Pavle Sekeruš, Kristina Koprivšek, Isidora Gordić, Stylos, IP Kiša, Novi Sad, 2009.

Izvor slika: The British Museum