Virdžinija Vulf: „Sopstvena soba“ (odlomak)

English novelist and critic Virginia Woolf (1882 - 1941), 1902. (Photo by George C. Beresford)

Čak i ako nisi dr Džonson, Gete, Karlajl ili Volter, možeš da osetiš, iako mnogo drugačije od tih velikih muškaraca, prirodu one složenosti i moć one snažno razvijene stvaralačke sposobnosti kod žena. Uđeš u sobu – ali morala bi se upregnuti sva sredstva engleskog jezika, i bila bi potrebna čitava jatanezakonito skovanih reči da bi žena mogla da kaže šta se događa kada ona stupi u sobu. Te sobe se potpuno razlikuju; ili su mirne, ili u njima tutnji; gledaju na more ili, pak, na zatvorsko dvorište; u njima se suši veš na konopcu, ili se presijavaju od opala i svile; oštre su kao konjska struna ili meke kao paperje – dovoljno je ući u bilo koju sobu u bilo kojoj ulici pa da ti se cela ta krajnje složene snaga ženskosti sruči u lice. Kako bi i moglo biti drugačije? Jer žene su sedele u kući sve ove milione godina, tako da su danas i sami zidovi prožeti njihovom stvaralačkom snagom, koja je, zapravo, toliko prepunila cigle i malter da bi sad morala naći novu odušku u peru, četkici, biznisu i politici. Ali ta stvaralačka moć se veoma razlikuje od stvaralačke moći muškaraca. Moramo zaključiti da bi nastala ogromna šteta kada bi se ta moć ometala ili trošila uludo, jer je vekovima sticana kroz najsuroviju disciplinu i nema ničega što bi je zamenilo. Bila bi ogromna šteta kada bi žene pisale kao muškarci, ili kad bi živele kao muškarci, ili kada bi izgledale kao muškarci; jer, budući da je postojanje samo dva pola sasvim neadekvatno kad pogledamo koliko je svet ogroman i raznovrstan, kako bismo se snalazili samo s jednim?

Izvor: Virdžinija Vulf, „Sopstvena soba“, prevela Jelena Marković, Plavi jahač, Beograd, 2009.

Fotografija: George C. Beresford, „Portrait of Virginia Woolf“, 1902.

Tilda Svinton o romanu „Orlando“ Virdžinije Vulf

Engleska glumica Tilda Svinton u filmu „Orlando“ rediteljke Sali Poter, snimanom po motivima istoimenog romana Virdžinije Vulf, odigrala je nekoliko uloga po kojima će biti upamćena kao jedna od ikona sedme umetnosti. U tekstu objavljenom na internet sajtu magazina Telegraph ona evocira svoje impresije o ovoj knjizi:

A tourist guide to human experience, the best of wise companions. At least, it was my first: a message in a bottle from an imaginary friend.

I reread it now, 35 years later, and I am struck by its capacity to change like a magic mirror. Where I had originally seen it as a book about writing, about becoming a writer, I now see it as a book about reading, about taking one’s place in the chain. Where I once assumed it was a book about eternal youth, I now see it as a book about growing up, about learning to live.

For five years I was privileged to work alongside Sally Potter’s development of her feature-film adaptation of this book. I played the part of Orlando. Twenty years later, Orlando is still the name by which I am best known in Russia, to which I readily answer on streets throughout the world. In my attic is a box containing two of the costumes Orlando wore in the film. One day, I know my son will find them and try them on. One day – soon, I expect – my poetry-writing daughter, his twin, will pick up Woolf’s book and try it on for size.

Fotografije katatonične Virdžinije Vulf i prerafaelitske muze

Virginia Woolf at 14 years old, 1896.

Virginia Woolf, 14 years old, 1896.

Virginia Woolf and her sister, Vanessa, 1896.

Virginia Woolf and her sister Vanessa, 1896.

Virginia Woolf with her brother Adrian, 1900.

Virginia Woolf with her brother Adrian, 1900.

Virginia Woolf

Virginia Woolf

Katatonija je definisana kao jedna od mogućih manifestacija mentalnog oboljenja koje se zove šizofrenija. Pokreti obolelog su spori, govor neorganizovan, reakcije na spoljašnje pojave abnormalne, oboleli često ponavlja ono što drugi učine ili kažu. Svakako, jedna vrsta odsutnosti, zaumnost, jurodivost – kako god – prisutna je na licima ovih nesrećnih bića. Ona su, naročito u jednom periodu bila inspirativno polazište za umetnike – od Edgara Alana Poa, francuskih simbolista do engleskih umetnika koji su sebe nazivali pre-rafaelitima.

Engleskoj spisateljici Virdžiniji Vulf katatonija nikada nije zvanično dijagnostifikovana no posmtrajući njene fotografije načinjene dok je umetnica bila u dvadesetim godinama svog života izvesna vizuelna sličnost sama se nametnula. Povijen vrat, neodređen pogled, sklupčanost tela, mlitavost – sve te te fizičke osobine posedovale su i muze pre-rafaelita, među kojima je najpoznatija bila Elizabet Sidal, Rosetijeva muza koja je umrla mlada i sa kojom su u kovčeg položene i Rosetijeve pesme (poovski momenat desio se nekoliko godina kasnije kada je Elizabet morala biti otkopana da bi slikar – koji je istovremeno bio i pesnik – uzeo svoje rukopise natrag iz groba).

Ideje ne dolaze same. Prvo sam čitala Kamil Palju a zatim i odledala film Kena Rasela o životu Dante Gabrijel Rosetija i niti su se povezale. Dezintegracija, kojoj najviše doprinosi element vode, čest je motiv engleskih slikara a, svakako, presuđujući u životu Virdžinije Vulf koja je odlučila da ga okonča u njoj. Prozračno, bestežinsko telo pluta površinom vode a takvim se činila i njegova svest. Prisustvujemo fluidnosti oblika, oni su nalik Blejkovim formama koja, zapravo, sugeriše fluidnost imaginacije. No, i u slučaju slikara, i u slučaju Virdžinije Vulf, fluidni tokovi iracionalnog, nalik alhemijskom procesu, prešli su u drugo agregatno stanje i postali su predmeti čvrstih kontura: umetnička dela.

John Everett Millais, Ophelia, 1851-52.

John Everett Millais, Ophelia, 1851-52.

John Everett Millais, Ophelia, 1851-52, detail

John Everett Millais, Ophelia, 1851-52, detail

John William Waterhouse, Ophelia, 1889.

John William Waterhouse, Ophelia, 1889.

John William Waterhouse, The Lady Of Shallot, 1888.

John William Waterhouse, The Lady Of Shallot, 1888.

Dante Gabriel Rossetti, Annunciation

Dante Gabriel Rossetti, Annunciation

Dante Gabriel Rossetti, Portrait of Alexa Wilding

Dante Gabriel Rossetti, Portrait of Alexa Wilding